Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας
Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών
Μάθημα: Τα υλικά της πολιτισμικής κληρονομιάς (ΥΠΚ).
Τύπος μαθήματος: Υποχρεωτικό Επιλογής (ΥΕ).
Έτος Σπουδών: 4ο. 
Εξάμηνο Σπουδών: 8ο εξάμηνο.
Κωδικός μαθήματος: 1ΜΟ214.
Αριθμός πιστωτικών μονάδων (ECTS): 5.
Αριθμός διδακτικών μονάδων: 3.
Διδάσκων: Γεράσιμος Δ. Παυλογεωργάτος, Αναπληρωτής Καθηγητής Παν. Αιγαίου.

1. Περίληψη μαθήματος

Στόχος του συγκεκριμένου μαθήματος είναι η μελέτη των σημαντικότερων κατηγοριών των υλικών από τα οποία αποτελείται η υλική πολιτισμική μας κληρονομιά. Για κάθε κατηγορία υλικών θα υπάρξει σύντομη περιγραφή των υλικών/ειδών τους, των ιδιοτήτων τους, των χρήσεων τους, των απειλών που αυτά δέχονται και των πιο σημαντικών μεθόδων προστασίας τους. 

2. Εγχειρίδια μαθήματος

3. Αξιολόγηση μαθήματος

Εξεταστική Ιουνίου

Στην εξεταστική του Ιουνίου ο τελικός βαθμός στο συγκεκριμένο μάθημα προκύπτει:

α) 100% από τις γραπτές εξετάσεις με κλειστές σημειώσεις ή

β) κατά 70% από τις γραπτές εξετάσεις με κλειστές σημειώσεις και κατά 30% από τις ατομικές εργασίες των φοιτητών.

Στη δεύτερη περίπτωση οι φοιτητές/τριες θα πρέπει να επικοινωνήσουν δια ζώσης με το διδάσκοντα στις ώρες γραφείου του και να συζητήσουν το θέμα της εργασίας που θα αναλάβουν.

Επαναληπτικές εξεταστικές

Στις επαναληπτικές εξεταστικές ο τελικός βαθμός στο συγκεκριμένο μάθημα προκύπτει αποκλειστικά από την επίδοση των φοιτητών/τριών στη γραπτή εξέταση, (με κλειστές σημειώσεις). Συνεπώς ο βαθμός της εργασίας, εάν έχει εκπονηθεί, δεν θα λαμβάνεται υπόψη.

Η εξεταστέα ύλη του μαθήματος θα ανακοινωθεί εγκαίρως.

3.1 Καταληκτική ημερομηνία δήλωσης εργασιών: Τετάρτη 20 Μαρτίου 2017.

3.2 Παρουσιάσεις εργασιών

Οι παρουσιάσεις των εργασιών σας, θα γίνουν στην αίθουσα που διδάσκεται το μάθημα, σύμφωνα με το ωρολόγιο πρόγραμμα κατά τη διάρκεια της τελευταίας διάλεξης. Οι παρουσίασεις των εργασιών  θα γίνονται με τυχαία σειρά. Οι παρουσιάσεις δεν θα πρέπει να ξεπερνούν τα 10 λεπτά. Σε αυτές θα πρέπει να συνοψίζονται σύντομα τα ευρήματα της εργασίας σας. Δεν παραδίδετε κανένα αρχείο στο διδάσκοντα κατά τη διάρκεια των παρουσιάσεων. Θα πρέπει να παρευρεθείτε όλοι-ες και όχι μόνο για την παρουσίαση της εργασίας σας αλλά και για την παρακολούθηση των εργασιών των συναδέλφων σας. Η παρουσίαση κάθε εργασίας θα πρέπει να προετοιμαστεί  σε MS Powerpoint. Θα πρέπει να είστε σύντομοι και ουσιαστικοί θίγοντας τα σημαντικότερα ευρήματα της εργασίας σας.

3.3 Παράδοση εργασιών

Οι εργασίες που θα παραδοθούν στα πλαίσια του μαθήματος αυτού προς αξιολόγηση, θα πρέπει υποχρεωτικά να έχουν βιβλιογραφία  και δικτυογραφία στο τέλος του κειμένου. Εργασίες που δεν διαθέτουν βιβλιογραφία δεν θα αξιολογούνται.

Ο τρόπος παράδοσης των εργασιών θα πρέπει να είναι ο ακόλουθος:

1) Κάθε εργασία θα πρέπει να είναι τοποθετημένη μέσα σε φάκελο κλειστό, στο εξωτερικό  του οποίου θα αναγράφονται το θέμα της εργασίας και το ονοματεπώνυμο σας.

2) Θα πρέπει να παραδοθούν σε cd-rom ή dvd-rom: Ένα αρχείο Μs-Word, ένα αρχείο Ms-Powerpoint, (ή συμβατού λογισμικού), και όλο το υλικό που έχετε συλλέξει σε ξεχωριστό φάκελο (ιστοσελίδες, pdf αρχεία, word αρχεία, βίντεο, φωτογραφίες κ.α).

3) Στο cd-rom θα πρέπει υποχρεωτικά να αναφέρεται τόσο στην θήκη όσο και στο ίδιο το cd-rom το θέμα και το όνοματεπώνυμο σας με ανεξίτηλο μαρκαδόρο.

Εάν δεν τηρηθούν οι οδηγίες 1-3 θα υπάρχει μείωση της βαθμολογίας σας.

 3.4 Ημερομηνία παράδοσης των εργασιών

Η τελική παράδοση των εργασιών θα γίνει στο τέλος του εξαμήνου και κατά τη διάρκεια της εξεταστικής.

4.  Ενδεικτική βιβλιογραφία

Η προτεινόμενη βιβλιογραφία για το συγκεκριμένο μάθημα, είναι ενδεικτικά η ακόλουθη:

Γενικά

  • Moropoulou, A. (2000). Compatible materials recomendations for the preservation of European cultural heritage. [Strasbourg; Greece], Council of Europe; Accociation of Civil Engineers of Greece.
  • Παυλογεωργάτος Γ. (2009). Διατήρηση της υλικής πολιτισμικής κληρονομιάς (3η έκδοση, 2η ανατύπωση). Αθήνα: Γκιούρδας Εκδοτική, ISBN:9789603876274, σελ. 376.
  • Σκουλικίδης, Θ. Ν. (2000). Διάβρωση και συντήρηση των δομικών υλικών των μνημείων. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, ISBN: 9789605240769, σελ. 341.
  • Fassina, V. (2000). Proceedings of the 9th International Congress on Deterioration and Conservation of Stone, Venice, June 19-24, 2000. Amsterdam; Oxford, Elsevier.
  • Price, C. A. and Getty Conservation Institute. (1996). Stone conservation: an overview of current research. Santa Monica, CA, Getty Conservation Institute.
  • Howie, F. (1992). The care and conservation of geological material: minerals, rocks, meteorites and lunar finds. Oxford; Boston, Butterworth-Heinemann.
  • Gauri, K. L. and J. K. Bandyopadhyay (1999). Carbonate stone: chemical behavior, durability, and conservation. New York, Wiley.
  • Riederer, J. (1996). Proceedings of the 8th international congress on deterioration and conservation of stone: Berlin, 30. Sept.-4. Oct. 1996. Berlin, Meoller.
  • PRIKRYL, R. & SMITH, B. J. (eds) (2007). Building Stone Decay: From Diagnosis to Conservation. Geological Society, London, Special Publications, p. 271.
  • Λαμπρόπουλος Β. (Χ.Ε.). Διάβρωση και συντήρηση της πέτρας. Έκδοση του ιδίου. Κωδικός ISBN: 9789609008303.

Δέρμα

  • European Commission. (1996). Deterioration and conservation of vegetable tanned leather. Denmark, s.n.
  • Ανδρεοπούλου – Μάγκου Ε., Μαριόπουλος Θ. (2006). Το δέρμα – δομή, τεχνολογία, φθορά, συντήρηση, ανάλυση. Αθήνα: Ίων, ISBN: 9604115359, σελ. 223.

Γυαλί

  • Davison, S. and R. G. Newton (2003). Conservation and restoration of glass. Oxford, Butterworth-Heinemann.
  • Horie, V. (1999). The conservation of decorative arts. London, Archetype; United Kingdom Institute for Conservation and Historic and Artistic Works.
  • Newton, R. G. (1982). The deterioration and conservation of painted glass: a critical bibliography. London; New York, Published for the British Academy by Oxford University Press.
  • Newton, R. G. and S. Davison (1996). Conservation of glass. London; Boston, Butterworth-Heinemann.
  • Biek, L. and Bayley, J. (1979), ‘Glass and other vitreous materials’, World Archaeology 11:1–25.
  • Bimson, M. and I. C. Freestone (eds.) (1992). Early Vitreous Materials, British Museum, London.
  • Brill R.H., ‘Crizzling – a problem in glass conservation’, in Conservation in Archaeology and the Applied Arts (Congress of the International Institute for Conservation, Stockholm, 2–6 June 1975), ed. N.S. BROMMELLE and P. SMITH, IIC, London, 121-134, 1975.
  • Brill, R. (1999). Chemical Analyses of Early Glasses. Vol. 1, The Catalogue; Vol. 2, The Tables. Corning: The Corning Museum of Glass.
  • Brill, R.H. (1962) A note on the scientists’ definition of glass. J. Glass Stud.,4, 127–38.
  • Byrne G. (1993). Removing dust from ceramic and glass objects. Conserve O Gram, number 8/1, July 1993, pp. 1-3.
  • Casoli, A. and Mirti, P., The analysis of archaeological glass by inductively coupled plasma optical emission spectroscopy, Fresenius’ J. Anal. Chem.,334, 104, 1992.
  • Clark D.E., Zoitos B.K. (eds) (1992). Corrosion of Glass, Ceramics and CeramicSuperconductors, Noyes Publication, Park Ridge, NJ, USA.
  • Colomban P., (2004). Raman spectrometry, a unique tool to analyze and classify ancient ceramics and glasses, Appl. Phys., A79, 167–170, 2004.
  • Colomban P., Truong C., (2004).  Non-destructive Raman study of the glazing technique in lustre potteries and faience (9–14th centuries): silver ions, nanoclusters, microstructure and processing, J. Raman Spectrosc, 35, 195–207, 2004.
  • COX, G.A., HEAVENS, O.S., NEWTON, R.G. and POLLARD, A.M. (1979) A study of the weathering behaviour of medieval glass from York Minster. J. Glass Stud., 21, 54–75.
  • Cronyn J. M.,  Robinson W. S., (1990). The elements of archaeological conservation. Routledge NY USA, ISBN 0415012074, 9780415012072, p. 347.
  • Cronyn J.M., The Elements of Archaeological Conservation, Routledge, New York (1990).
  • Davison Sandra (2003). Conservation and Restoration of Glass (2nd edition). Butterworth-Heinemann, MA, USA. p. 380.
  • Diehn D.A. (1941). History of glass.  The Ohio State Engineer, pp. 5-21.
  • Fluegel Α., Earl D.A., Varshneya A.K., Oksoy D. (2005). Statistical analysis of viscosity, electrical resistivity, and further glass melt properties. Chapter 9 in: «High temperature glass melt property database for process modeling»; Eds.: Thomas P. Seward III and Terese Vascott; The American Ceramic Society, Westerville, Ohio, 2005, ISBN 1-57498-225-7.
  • Frank, S. (1982), Glass in Archaeology, London: Academic Press.
  • Freestone, I.C. (2001). Post depositional changes in archaeological ceramics and glass. In  Handbook of Archaeological Sciences (D.R. Brothwell and A.M. Pollard, eds). John Wiley & Sons Ltd, Chichester.
  • Gwinnet, J. and Gorelick, L. (1983), ‘An innovative method to investigate the technique of finishing an ancient glass artefact’, Journal of GlassStudies25:249–56.
  • Hall, M. & Yablonski, L. (1997). Chemical analyses of glass beads found in two Sarmatian burials. Archaeometry 39, 369–377.
  • Hamilton D. (2000). Conservation Research Laboratory, Texas A&M University. Available at:http://nautarch.tamu.edu/crl/conservationmanual/File5.htm
  • HENCH, L.L. (1975). Characterization of glass corrosion and durability.  J. Non-Cryst. Sol. 19, 27–39.
  • Henderson J. (2000). The Science and Archaeology of Materials: An Investigation of Inorganic Materials, Routledge, New York (2000).
  • Henderson, J. (1985). The raw materials of early glass production. Oxford Journal of Archaeology 4, 267–291.
  • Hermann F. (2008). Painting on Glass and Porcelain and Enamel Painting. READ BOOKS, ISBN 1443782394, 9781443782395, p. 312.
  • Hughes, M., ‘Enamels: materials, deterioration and analysis’, in Bacon and Knight (1987) Bacon, L. and Knight, B. (eds) (1987) From Pinheads to Hanging Bowls: the Identification, Deterioration and Conservation of Applied Enamel and Glass on Archaeological Objects, Occasional Paper no. 7, London: UKIC, pp. 10–12.
  • Issit D.M. (2005). Substances Used in the Making of Coloured Glass. Available at : http://1st-glass.1st-things.com/articles/glasscolouring.html . Ημερομηνία τελευταίας επίσκεψης: 3/6/2009.
  • Klein S., Stratoudaki, T., Zafiropulos, V., Hildenhagen, J., Dickmann, K., and Lehmkuhl, T., (1999). Laser-induced breakdown spectroscopy for on-line control of laser cleaning of sandstone and stained glass, Appl. Phys. A, 69, 441, 1999.
  • KNIGHT, B. (1999) Excavated window glass – a neglected resource? In  Preprints of the Contributions to the Copenhagen Congress on Archaeological Conservation and its Consequences (A. Roy and P. Smith, eds), pp. 96–104. IIC, London.
  • Leissner, J. and Fuchs, D.R., (1995). Examination of excimer laser treatments as a cleaning method for historical glass windows, in 3rd European Society of Glass Science and Technology Conference, Fundamentals of Glass Science and Technology, 1995.
  • Macfarlane A.,  Martin G. (2004). A World of Glass. SCIENCE, vol. 305, 3/9/2004, pp. 1407-1408.
  • May E., Jones M. (ed.) (2006). Conservation Science Heritage Materials. Royal Society Chemistry Publishing, Campridge, UK, ISBN-10: 0-85404-659-3, ISBN-13: 978-0-85404-659-1, p. 391.
  • Mirti, P., Casoli, A. & Appolonia, L. (1993). Scientific analysis of Roman glass from Augusta Praetoria. Archaeometry 35, 225–240.
  • Mirti, P., Casoli, A., and Appolonia, L., Scientific analysis of Roman glass from Augusta-Praetoria, Archaeometry, 35, 225, 1993.
  • Muller, K. and Stege, H., (2003).  Evaluation of the analytical potential of laser-induced breakdown spectrometry (LIBS) for the analysis of historical glasses, Archaeometry, 45, 421, 2003.
  • Newman, H., An Illustrated Dictionary of Glass, Thames and Hudson, London, 1977.
  • Newton, R.G. (1985), ‘The durability of glass: a review’, Glass Technology26:21–38.
  • Newton, R., and S. Davison. 1989. Conservation of Glass . Butterworths, London.
  • Noel Hume, I. 1969. Historical Archaeology . Alfred A. Knopf, New York.
  • Newton, R.G. (1980), ‘Recent views on ancient glass’, Glass Technology 21: 173–83.
  • Newton, R.G. (1982).  The Deterioration and Conservation of Painted Glass. A Critical Bibliography.  British Academy and Oxford University Press, Occasional Papers, II.
  • Newton R.G. and Fuchs, D. (1988) Chemical analyses and weathering of some medieval glass from York Minster. Glass Technol., 29, 43–8.
  • Paul, A. (1977) Chemical durability of glasses: a thermodynamic approach.  J. Mater. Sci,. 12, 2246–68.
  • Pearson C. (1987α). Deterioration of Ceramics, Glass and Stone. InConservation of Marine Archaeological Objects , edited by C. Pearson, pp. 99-104. Butterworths, London.
  • Pearson C., (1987β). Conservation of Ceramics, Glass, and Stone. InConservation of Marine Archaeological Objects , edited by C. Pearson, pp. 253-267. Butterworths, London.
  • Plenderleith, H. J., and A. E. A. Werner. 1971. The Conservation of Antiquities and Works of Art. Revised Edition. Oxford University Press.
  • Rehren Th. (2000). Rationales in Old World Base Glass Compositions,Journal of Archaeological Science (2000) 27, pp. 1225–1234.
  • Rehren, Th. (2000). New aspects of ancient Egyptian glassmaking. Journal of Glass Studies 42, 13–24.
  • Romich H.(2006). Glass and Ceramics. In:  May Eric, Jones Mark  (eds) (2006). Conservation Science – Heritage Materials. The Royal Society of Chemistry, UK,  ISBN-10: 0-85404-659-3, ISBN-13: 978-0-85404-659-1, p. 376.
  • Romich H.,  Weinmann A. (2000). Laser cleaning of stained glass windows. Overview on an interdisciplinary project. J. Cult. Heritage, 1 (2000), S151-S154.
  • Romich H., (1999).  Historic glass and its interaction with the environment, in: Tennent N.H. (Ed.), The Conservation of Glass and Ceramics, James & James, London, 1999, pp. 5–14.
  • Scholze Horst (1991). Glass – Nature, Structure, and Properties. Springer, ISBN 0-387-97396-6.
  • Shaw, G. (1965) Weathered crusts on ancient glass. New Scientist, 21, 290–1.
  • Stuart B.H. (2007).  Analytical Techniques in materials conservation. Jhon Wiley & Sons, Ltd, West Sussex UK, ISBN 978-0-470-01280-2 (HB) 978-0-470-01281-9 (PB), p. 445.
  • Vogel Werner: «Glass Chemistry»; Springer-Verlag Berlin and Heidelberg GmbH & Co. K; 2nd revised edition (November 1994), ISBN 3540575723.
  • Vose, R.H. (1986), Glass, London: Collins.
  • Zvi Goffer (2007).  Archaeological chemistry (second edition). Wiley-Interscience,  ISBN 0471252883, 9780471252887, p. 623.
  • Γεωργιάδου Ζ. (2005). Δομικά και διακοσμητικά υλικά. Εκδόσεις Ίων – Στέλλα Παρίκου και ΣΙΑ Ο.Ε., Αθήνα, ISBN 960-411-501-4, σελ. 297.
  • Καλκάνης Γ., Χατήρης Ι. (1998). Τεχνολογία υλικών (2η έκδοση). Εκδόσεις Ίων, Αθήνα, ISBN 960-405-692-1, σελ. 363.
  • Κοντού Ε.Κ., Κοτζαμάνη Δ.Δ., Λαμπρόπουλου Β.Ν., (1995). Γυαλί, τεχνολογία, διάβρωση και συντήρηση. Αθήνα, Έκδοση των συγγραφέων, ISBN 960-90159-0-5.

Κεραμεικά

  • Buys S., Oakley V. (1996). Conservation and restoration of ceramics. Butterworth Heinemann, ISBN: 978-0-7506-3219-5, p. 252.
  • Rice R.W. (2000). Mechanical Properties of Ceramics and Composites: Grain and Particle Effects. Publisher: CRC Press, ISBN: 0824788745, p. 695.
  • Λαμπρόπουλος Β. (Χ.Ε.). Κεραμικά – τεχνολογία διαβρωση και συντήρηση. Έκδοση του ιδίου. ISBN: 9789609008310, σελ. 90.

Μέταλλα

  • Mattsson, E. (1996). Deterioration of archaeological material in soil: results on bronze artefacts. Stockholm, Riksantikvarieeambetet.

Ξύλο

Χαρτί

  • Havermans, J. B. G. A. (1995). Environmental influences on the deterioration of paper. Rotterdam, Barjesteh, Meeuwes.

Υφάσματα

  • Smith A. W. (1999). An Introduction to Textile Materials: their structure, properties and deterioration. Journal of the Society of Archivists, Volume 20, n. 1, pp. 25-39.
  • Scott, Philippa. (1993). The Book of Silk. London: Thames and Hudson, Ltd.
  • Giuntini, Christine. (1992). Storage of historic fabrics and costumes. In Konstanze Bachmann (Ed.), Conservation Concerns: A Guide for Collectors and Curators. (pp. 69-78). Washington D.C.: Smithsonian Institute Press.
  • Heuse O, Adolf FP. (1982).  Non-destructive identification of textile fibres by interference microscopy. J Forensic Sci Soc., 22(2):103-22.
  • King M.E. (1978). Analytical Methods and Prehistoric Textiles. American Antiquity, Vol. 43, No. 1, pp. 89-96.
  • Pelton W. R. (1995). Distinguishing the cause of textile fiber damage using the Scanning Electron Microscope (SEM). Journal of forensic sciences, vol. 40, n. 5, pp. 874-882.
  • Rouen RA, Reeve VC (1970).  A comparison and evaluation of techniques for identification of synthetic fibers. J. Forensic Sci. 15(3):410-32.
  • Καβασίλα Κ. (2006). ∆ιατήρηση – Συντήρηση Υφασμάτων. Διατμηματικό Πρόγραμμα Mεταπτυχιακών Σπουδών «Προστασία Συντήρηση και αποκατάσταση μνημείων Πολιτισμού». Πολυτεχνική Σχολή του Aριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Διαθέσιμο διαδικτυακά στην διεύθυνση:http://www.arch.auth.gr/interdepartmental/lessons/lessons.htm, σελ. 1-8.  Ημερομηνία τελευταίας επίσκεψης: 2/12/2006.
  • Καρύδης Χ. (2006). Εισαγωγή στην προληπτική συντήρηση των υφασμάτινων έργων τέχνης. Αθήνα: Εκδόσεις Futura, σελ. 78.

Για περαιτέρω βιβλιογραφία για άλλα υλικά ή συλλογές αντικειμένων επισκεφτείτε το διδάσκοντα, στις ώρες γραφείου του.